دندان مصنوعی؛ انواع، مراحل ساخت و مراقبت روزانه
دندان مصنوعی یا پروتز متحرک می‌تواند جای چند دندان یا تمام دندان‌های ازدست‌رفته را بگیرد و به جویدن، تکلم و حمایت از ظاهر صورت کمک کند. انتخاب نوع مناسب تنها با دیدن تعداد دندان‌های غایب ممکن نیست؛ سلامت لثه، مقدار استخوان، وضعیت دندان‌های باقی‌مانده، خشکی دهان، توانایی تمیزکردن پروتز و انتظار بیمار نیز باید بررسی شود.
دندان مصنوعی برای چه افرادی مناسب است؟
پروتز متحرک برای افرادی مطرح می‌شود که چند دندان یا یک قوس کامل را از دست داده‌اند و به یک گزینه قابل خارج‌کردن نیاز دارند. پیش از تصمیم‌گیری، معاینه کامل دهان و دندان انجام می‌شود تا زخم، عفونت، پوسیدگی، بیماری لثه و وضعیت استخوان مشخص شود. اگر دندان قابل حفظی وجود داشته باشد، حفظ آن بر اساس تشخیص دندانپزشک در اولویت قرار می‌گیرد.
انواع دندان مصنوعی و تفاوت آنها
| نوع پروتز | کاربرد اصلی | نکته مهم |
|---|---|---|
| دندان مصنوعی کامل | جایگزینی همه دندان‌های یک فک | گیر آن به فرم فک، بافت نرم و کنترل عضلات وابسته است |
| پارسیل یا تکه‌ای | پرکردن جای چند دندان در کنار دندان‌های طبیعی | دندان‌های پایه و طراحی اجزای نگهدارنده باید ارزیابی شوند |
| دندان مصنوعی فوری | تحویل نزدیک به زمان کشیدن دندان‌ها در شرایط منتخب | با تغییر بافت‌ها ممکن است به تنظیم یا اصلاح پایه نیاز داشته باشد |
| اوردنچر متکی بر ایمپلنت | افزایش گیر پروتز با کمک ایمپلنت | نیازمند ارزیابی استخوان، سلامت عمومی و طرح درمان اختصاصی است |
اگر بیمار به گیر بیشتر نیاز داشته باشد، امکان استفاده از ایمپلنت دندان برای حمایت از اوردنچر پس از بررسی دقیق مطرح می‌شود. ایمپلنت برای همه مناسب نیست و تعداد یا محل آن را نمی‌توان بدون تصویربرداری و معاینه تعیین کرد.
مراحل ساخت دندان مصنوعی چگونه است؟
۱. معاینه و طراحی درمان
دندانپزشک بافت‌های دهان، دندان‌های باقی‌مانده، تماس فک‌ها و سابقه پزشکی را بررسی می‌کند. درمان پوسیدگی، التهاب لثه یا دندان‌های غیرقابل نگهداری ممکن است پیش از قالب‌گیری لازم باشد.
۲. قالب‌گیری و ثبت رابطه فک‌ها
قالب اولیه و در صورت نیاز قالب دقیق‌تر تهیه می‌شود. سپس ارتفاع و رابطه فک‌ها، خط لبخند و ویژگی‌های مؤثر بر انتخاب دندان ثبت می‌شوند.
۳. امتحان دندان‌ها و بررسی ظاهر
پیش از تکمیل نهایی، چیدمان دندان‌ها از نظر ظاهر، تلفظ و تماس فک‌ها ارزیابی می‌شود. این مرحله فرصت مناسبی برای بیان نظر بیمار درباره شکل و رنگ دندان‌ها است.
۴. تحویل و تنظیم نقاط فشار
پس از تحویل، نحوه گذاشتن، خارج‌کردن و تمیزکردن پروتز آموزش داده می‌شود. ایجاد نقطه فشاری در شروع سازگاری ممکن است رخ دهد؛ اما درد شدید یا زخم ماندگار طبیعی نیست و باید با تنظیم حرفه‌ای اصلاح شود.
سازگاری با دندان مصنوعی جدید
احساس پُری دهان، افزایش بزاق و تغییر موقت تلفظ در شروع استفاده ممکن است دیده شود. غذا را به قطعات کوچک تقسیم کنید، با هر دو سمت دهان بجوید و از خوراکی‌های بسیار چسبنده یا سخت در دوره سازگاری دوری کنید. برای بهترشدن گفتار، خواندن آرام با صدای بلند می‌تواند کمک‌کننده باشد.
روش صحیح تمیزکردن دندان مصنوعی
- پروتز را پس از غذا زیر آب ملایم بشویید و هنگام تمیزکردن آن را روی ظرف آب یا حوله نگه دارید تا در صورت افتادن آسیب نبیند.
- از برس مخصوص یا برس نرم و ماده پاک‌کننده توصیه‌شده استفاده کنید؛ خمیردندان ساینده می‌تواند سطح پروتز را خراش دهد.
- لثه، زبان و دندان‌های طبیعی باقی‌مانده را نیز با روش مناسب تمیز کنید.
- آب بسیار داغ ممکن است شکل پایه را تغییر دهد. برای نگهداری شبانه طبق دستور دندانپزشک عمل کنید.
چه زمانی دندان مصنوعی نیاز به تنظیم دارد؟
لق‌شدن هنگام حرف‌زدن یا غذاخوردن، زخم تکرارشونده، درد، شکستگی، تغییر تماس دندان‌ها یا دشواری جدید در جویدن باید بررسی شود. با گذشت زمان شکل لثه و استخوان تغییر می‌کند و پروتزی که قبلاً مناسب بوده ممکن است به اصلاح پایه یا تعویض نیاز پیدا کند. چسب دندان مصنوعی جای اصلاح پروتز نامتناسب را نمی‌گیرد.
هزینه دندان مصنوعی چگونه تعیین می‌شود؟
نوع کامل یا پارسیل، جنس پایه و دندان‌ها، وضعیت دندان‌های باقی‌مانده، درمان‌های آماده‌سازی و تعداد مراحل آزمایشگاهی بر هزینه اثر دارند. قیمت قطعی بدون معاینه قابل ارائه نیست؛ پس از ارزیابی، گزینه‌ها و هزینه هر مرحله شفاف توضیح داده می‌شود.
سؤالات متداول دندان مصنوعی
آیا می‌توان شب با دندان مصنوعی خوابید؟
در بسیاری از موارد خارج‌کردن پروتز هنگام خواب به بافت‌ها فرصت استراحت و پاک‌سازی می‌دهد؛ بااین‌حال در شرایط خاص باید دستور اختصاصی دندانپزشک را دنبال کنید.
آیا دندان مصنوعی باید کاملاً بدون حرکت باشد؟
میزان گیر به نوع پروتز و شرایط دهان وابسته است. حرکت آزاردهنده، لق‌شدن ناگهانی یا ناتوانی در جویدن نیاز به بررسی و تنظیم دارد.
آیا زخم زیر پروتز طبیعی است؟
حساسیت محدود در شروع ممکن است رخ دهد، اما زخم ماندگار، خونریزی، تورم یا درد شدید باید سریع بررسی شود. خودتان پایه پروتز را کوتاه یا سوهان نزنید.
برای اطلاعات عمومی بیشتر میتوانید راهنمای انجمن دندانپزشکی آمریکا درباره دندان مصنوعی را مطالعه کنید. این منبع جای معاینه و توصیه اختصاصی دندانپزشک را نمی‌گیرد.
برای انتخاب دندان مصنوعی مناسب معاینه شوید
اگر چند دندان یا همه دندان‌ها را از دست داده‌اید، از صفحه تماس با کلینیک دندانپزشکی برگ برای ارزیابی شرایط دهان و دریافت طرح درمان نوبت بگیرید.
