در بیشتر افراد، وجود ایمپلنت دندان و MRI با یکدیگر تعارضی ندارند. پایه‌های رایج ایمپلنت معمولاً از تیتانیوم یا زیرکونیا ساخته می‌شوند و به‌خودی‌خود مانع قطعی ام‌آر‌آی نیستند. بااین‌حال، باید پیش از اسکن وجود ایمپلنت، نوع پروتز و هر قطعه فلزی یا مغناطیسی دهان را به مرکز MRI اعلام کنید. تصمیم نهایی پس از غربالگری ایمنی با رادیولوژیست و کارشناس MRI است.
نگرانی اصلی در بسیاری از موارد «کنده‌شدن ایمپلنت» نیست؛ بلکه ممکن است فلز نزدیک ناحیه مورد بررسی، روی کیفیت تصویر اثر بگذارد و آرتیفکت ایجاد کند. شدت این اختلال به جنس و محل قطعه، ناحیه تصویربرداری و تنظیمات دستگاه وابسته است.
چرا ایمپلنت دندان معمولاً مانع MRI نیست؟
MRI برای ساخت تصویر از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی استفاده می‌کند و برخلاف رادیوگرافی، اشعه یون‌ساز ندارد. بیشتر پایه‌های ایمپلنت امروزی از تیتانیوم، آلیاژهای تیتانیوم یا زیرکونیا ساخته می‌شوند. تیتانیوم و زیرکونیا فرومغناطیس قوی محسوب نمی‌شوند؛ بنابراین یک ایمپلنت ثابت و جوش‌خورده به استخوان معمولاً مانند یک جسم آهنی آزاد به‌سوی آهنربای دستگاه کشیده نمی‌شود.
با این حال، «معمولاً ایمن» به معنی مجوز یکسان برای همه وسایل و همه دستگاه‌ها نیست. سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه می‌کند بیمار پیش از MRI هر نوع ایمپلنت دندانی را به ارائه‌دهنده تصویربرداری اطلاع دهد. اگر برند، مدل یا جنس سیستم معلوم نیست، مرکز MRI ممکن است اطلاعات بیشتری بخواهد.
ایمنی MRI با کیفیت تصویر یک موضوع نیست
دو سؤال جدا باید پاسخ داده شود:
- آیا انجام اسکن برای این فرد ایمن است؟ این موضوع به تمام وسایل کاشته‌شده یا همراه بیمار مربوط می‌شود؛ نه فقط ایمپلنت دندان.
- آیا تصویر به‌اندازه کافی قابل‌تفسیر خواهد بود؟ فلزات دندانی ممکن است میدان محلی را تغییر دهند و بخشی از تصویر نزدیک دهان را تار، کشیده یا تیره کنند.
این اختلال تصویری «آرتیفکت» نام دارد. آرتیفکت به معنی خرابی ایمپلنت یا آسیب بدن نیست؛ اما اگر ناحیه هدف نزدیک فک، صورت، سینوس‌ها، قاعده جمجمه یا مغز باشد، می‌تواند تشخیص را دشوار کند. رادیولوژیست گاهی با تغییر زاویه، توالی تصویربرداری یا روش‌های کاهش آرتیفکت، کیفیت را بهتر می‌کند.
جنس ایمپلنت و قطعات روی آن چه اهمیتی دارند؟
ایمپلنت تیتانیومی
تیتانیوم رایج‌ترین ماده پایه ایمپلنت است و رفتار فرومغناطیسی قوی ندارد. بااین‌حال، پایه، اباتمنت، پیچ و آلیاژ دقیق سیستم می‌توانند شدت متفاوتی از آرتیفکت بسازند. به همین دلیل بهتر است کارت ایمپلنت یا نام سیستم را همراه داشته باشید.
ایمپلنت زیرکونیا
زیرکونیا سرامیکی است و معمولاً آرتیفکت کمتری از بسیاری از فلزات ایجاد می‌کند. با این وجود، اجزای دیگر پروتز ممکن است ماده متفاوتی داشته باشند؛ پس فقط از روی رنگ یا ظاهر روکش نمی‌توان درباره کل سیستم قضاوت کرد.
اباتمنت، روکش و اتصالات مغناطیسی
روکش ایمپلنت ممکن است تمام‌سرامیک، فلز-سرامیک یا زیرکونیا باشد. برخی اوردنچرها و پروتزهای متحرک نیز اتصال، کلیپس یا نگهدارنده مغناطیسی دارند. قطعات مغناطیسی می‌توانند آرتیفکت بسیار بیشتری ایجاد کنند و باید حتماً پیش از اسکن معرفی شوند. بیمار نباید اباتمنت یا روکش ثابت را خودش باز کند.
MRI کدام ناحیه قرار است انجام شود؟
فاصله ایمپلنت از ناحیه هدف اهمیت دارد. در MRI زانو، لگن یا بسیاری از بخش‌های دور از دهان، آرتیفکت دندانی معمولاً در محدوده تصویر هدف قرار نمی‌گیرد. در مقابل، برای MRI مغز، صورت، فک، سینوس، گوش یا گردن، احتمال اثرگذاری روی کیفیت تصویر بیشتر است.
این تفاوت به معنی ممنوعیت MRI سر نیست. مرکز تصویربرداری باید بداند چه وسایل دندانی وجود دارد تا پروتکل مناسب را انتخاب کند و مشخص شود آیا تصویر موردنیاز قابل‌دستیابی است. در موارد خاص، رادیولوژیست ممکن است روش تصویربرداری دیگری را پیشنهاد دهد.
چک‌لیست قبل از MRI برای فرد دارای ایمپلنت
- هنگام نوبت‌گیری اعلام کنید که ایمپلنت، روکش، بریج یا پروتز متکی بر ایمپلنت دارید.
- ناحیه و زمان درمان را بگویید. اگر جراحی تازه انجام شده یا محل درد، لق‌شدگی، خونریزی یا تورم دارد، دندانپزشک را نیز مطلع کنید.
- کارت یا اطلاعات سیستم را همراه ببرید. نام برند، مدل، جنس و برگه سازگاری MRI می‌تواند غربالگری را سریع‌تر کند.
- تمام وسایل پزشکی دیگر را هم اعلام کنید. ضربان‌ساز، حلزون گوش، پمپ دارویی، کلیپس عروقی، ترکش یا هر وسیله کاشته‌شده جداگانه ارزیابی می‌شود.
- پروتز متحرک را معرفی کنید. دندان مصنوعی، پلاک یا وسیله قابل‌خارج‌کردن ممکن است پیش از ورود به اتاق MRI برداشته شود.
- از بازکردن قطعات ثابت خودداری کنید. برداشتن روکش یا اباتمنت فقط با دستور و توسط دندانپزشک انجام می‌شود.
- فرم ایمنی را دقیق تکمیل کنید. پاسخ «نمی‌دانم» بهتر از حدس‌زدن جنس قطعه است.
در هر وضعیت چه کاری انجام دهیم؟
| وضعیت | اقدام مناسب |
|---|---|
| یک ایمپلنت ثابت و بدون علامت دارید | وجود آن را اعلام کنید و غربالگری معمول مرکز MRI را انجام دهید. |
| جنس یا برند ایمپلنت معلوم نیست | از پرونده دندانپزشکی یا کلینیک درمان‌کننده اطلاعات بگیرید؛ حدس نزنید. |
| MRI مغز، صورت، فک یا گردن است | درباره احتمال آرتیفکت با رادیولوژیست صحبت کنید. |
| پروتز متحرک یا اتصال مغناطیسی دارید | پیش از ورود به اتاق اسکن آن را معرفی کنید و فقط طبق دستور خارج کنید. |
| ایمپلنت دردناک، لق یا تازه جراحی‌شده است | پیش از اسکن با دندانپزشک و مرکز MRI هماهنگ کنید. |
آیا بعد از جراحی ایمپلنت باید برای MRI صبر کرد؟
برای همه بیماران نمی‌توان یک فاصله زمانی ثابت تعیین کرد. نوع سیستم، وضعیت جراحی، محل اسکن و ضرورت پزشکی MRI متفاوت است. اگر جراحی اخیر بوده، تاریخ عمل و اطلاعات سیستم را به مرکز تصویربرداری بدهید. تصمیم درباره زمان مناسب اسکن باید بر اساس دستورالعمل همان وسیله، وضعیت زخم و نظر دندانپزشک و رادیولوژیست گرفته شود.
اگر در محل ایمپلنت درد فزاینده، لق‌شدگی، ترشح، خونریزی غیرعادی یا تورم دارید، این علائم نیازمند معاینه کامل دندانپزشکی هستند. این مقاله جایگزین معاینه یا غربالگری ایمنی MRI نیست.
آیا ماده حاجب MRI با ایمپلنت تداخل دارد؟
وجود ایمپلنت دندان به‌تنهایی معیار تجویز یا منع ماده حاجب گادولینیوم نیست. بررسی عملکرد کلیه، سابقه واکنش به ماده حاجب، بارداری و شرایط پزشکی دیگر، موضوعات جداگانه‌ای هستند که مرکز تصویربرداری ارزیابی می‌کند. هرگز صرفاً به دلیل داشتن ایمپلنت، دارو یا توصیه پزشکی را خودسرانه تغییر ندهید.
سؤالات پرتکرار درباره ایمپلنت دندان و MRI
آیا آهنربای MRI می‌تواند ایمپلنت دندان را از جا خارج کند؟
یک پایه رایج تیتانیومی یا زیرکونیایی که ثابت و جوش‌خورده به استخوان است، معمولاً مانند جسم آهنی آزاد کشیده نمی‌شود. بااین‌حال، نوع دقیق تمام اجزا باید در غربالگری مرکز MRI بررسی شود.
آیا ایمپلنت دندان در MRI داغ می‌شود؟
گرمایش احتمالی هر وسیله به جنس، شکل، محل و شرایط اسکن وابسته است. درباره یک سیستم ناشناخته نمی‌توان حکم کلی داد. مشخصات ایمپلنت را اعلام کنید و اگر حین اسکن گرمی، درد یا احساس غیرعادی داشتید، فوراً از سیستم ارتباطی دستگاه به کارشناس خبر دهید.
با ایمپلنت می‌توان MRI مغز انجام داد؟
اغلب امکان انجام MRI مغز وجود دارد؛ اما ایمپلنت و دیگر فلزات دندانی ممکن است در بخش‌های نزدیک دهان و قاعده جمجمه آرتیفکت بسازند. رادیولوژیست باید قابل‌قبول بودن تصویر را تعیین کند.
آیا روکش ایمپلنت باید قبل از MRI باز شود؟
خیر، روکش ثابت را خودسرانه باز نکنید. فقط اگر مرکز MRI و دندانپزشک پس از بررسی نوع قطعه چنین تصمیمی بگیرند، مداخله انجام می‌شود. وسایل متحرک ممکن است طبق دستور خارج شوند.
اگر کارت ایمپلنت را گم کرده باشم چه کنم؟
با کلینیک یا دندانپزشکی که درمان را انجام داده تماس بگیرید و نام سیستم و جنس اجزا را از پرونده بخواهید. اگر اطلاعات پیدا نشد، موضوع را صادقانه به مرکز MRI بگویید تا طبق پروتکل ایمنی خود تصمیم بگیرد.
آیا ایمپلنت زیرکونیا برای MRI بهتر است؟
زیرکونیا فرومغناطیس نیست و ممکن است در بعضی شرایط آرتیفکت کمتری ایجاد کند، اما انتخاب ایمپلنت فقط بر اساس MRI انجام نمی‌شود. وضعیت استخوان، طرح درمان و اجزای کامل پروتز نیز اهمیت دارند.
منابع پزشکی این راهنما
مبنای این مطلب، راهنمای FDA درباره ایمپلنت‌های دندانی، توصیه‌های ایمنی RadiologyInfo درباره MRI و مرورهای علمی درباره آرتیفکت مواد دندانی در MRI است. سازگاری یک وسیله مشخص باید با اطلاعات سازنده و نظر مرکز تصویربرداری تأیید شود.
جمع‌بندی؛ قبل از MRI اطلاع دهید، اما نگران نباشید
در بیشتر موارد، ایمپلنت دندان و MRI قابل‌جمع هستند و وجود یک پایه ثابت رایج مانع قطعی اسکن نیست. نکته مهم این است که ایمنی وسیله و کیفیت تصویر دو مسئله جدا هستند. جنس اجزا، وجود اتصالات مغناطیسی و فاصله ایمپلنت از ناحیه هدف می‌تواند تصمیم مرکز MRI را تغییر دهد.
اگر اطلاعات ایمپلنت خود را ندارید، پروتزتان متحرک یا لق است، یا پیش از MRI به ارزیابی وضعیت دهان نیاز دارید، می‌توانید برای بررسی تخصصی ایمپلنت دندان و خدمات تصویربرداری دندانپزشکی با کلینیک دندانپزشکی برگ هماهنگ کنید. در مواردی که وضعیت بافت اطراف یا سابقه جراحی اهمیت دارد، صفحه خدمات جراحی لثه نیز اطلاعات خدمات واقعی کلینیک را ارائه می‌کند. تصمیم نهایی برای انجام MRI با مرکز تصویربرداری و رادیولوژیست است.
