جوش چرکی روی لثه معمولاً یک برآمدگی سفید، زرد یا قرمز کنار دندان است که می‌تواند مسیر تخلیه عفونت ریشه، آبسه لثه یا التهاب ناشی از گیرکردن جسم خارجی باشد. کوچک‌بودن جوش یا کم‌شدن درد پس از خروج چرک به معنی درمان عفونت نیست. آن را فشار ندهید، سوراخ نکنید و برای تشخیص منشأ مشکل در اولین فرصت معاینه شوید. اگر تورم به صورت یا گردن گسترش یافته، بلع یا تنفس دشوار شده یا تب و بی‌حالی دارید، ارزیابی فوری لازم است.
پاسخ کوتاه: جوش چرکی روی لثه نشانه چیست؟
این ضایعه اغلب نشانه تجمع چرک یا ایجاد یک مجرای باریک برای خروج عفونت است. منشأ عفونت می‌تواند داخل دندان و اطراف نوک ریشه باشد یا از بافت نگهدارنده و پاکت لثه شروع شود. گاهی نیز برجستگی‌ای که شبیه جوش دیده می‌شود، چرکی نیست. زخم ناشی از ضربه، فیبروم تحریکی، موکوسل و ضایعات دیگر ظاهر متفاوتی دارند و درمانشان یکسان نیست.
تشخیص فقط با نگاه‌کردن به عکس یا رنگ برجستگی قابل‌اعتماد نیست. دندانپزشک دندان مجاور، سلامت پالپ، عمق پاکت لثه و تصویر رادیوگرافی را کنار هم بررسی می‌کند. برای مطالعه دقیق تفاوت منشأ لثه‌ای و دندانی، راهنمای آبسه لثه و تفاوت آن با آبسه دندان را ببینید.
تفاوت فیستول، آبسه لثه و آبسه دندان
فیستول یا مسیر تخلیه عفونت ریشه
وقتی عفونت مزمن اطراف نوک ریشه راهی به سطح لثه پیدا می‌کند، برآمدگی کوچکی ایجاد می‌شود که گاهی چرک یا مایع از آن خارج می‌شود. به این مسیر «سینوس تراکت» یا فیستول دندانی می‌گویند. ممکن است دندان پوسیدگی عمیق، شکستگی یا سابقه درمان ریشه داشته باشد. چون فشار عفونت از راه فیستول تخلیه می‌شود، درد می‌تواند کم باشد؛ اما کانون عفونت همچنان وجود دارد.
آبسه پریودنتال یا آبسه لثه
این آبسه از پاکت بین لثه و دندان آغاز می‌شود. بیماری لثه، جرم زیر لثه، بسته‌شدن راه خروج پاکت یا گیرکردن جسم خارجی می‌تواند زمینه‌ساز باشد. درد هنگام فشار یا جویدن، تورم کنار ریشه، بوی بد، ترشح و گاهی لقی دندان از سرنخ‌های آن هستند.
آبسه پری‌آپیکال یا عفونت انتهای ریشه
پوسیدگی عمیق، ترک یا ضربه ممکن است پالپ را عفونی و نکروزه کند. عفونت سپس به انتهای ریشه می‌رسد و گاهی با فیستول روی لثه تخلیه می‌شود. حساسیت به ضربه، درد خودبه‌خودی، تغییر رنگ دندان یا سابقه درد شدید می‌تواند مطرح باشد؛ بااین‌حال، نبود درد بیماری را رد نمی‌کند.
علت‌های ایجاد جوش چرکی روی لثه
- پوسیدگی عمیق: راه ورود باکتری‌ها به پالپ و ریشه را فراهم می‌کند.
- ترک یا شکستگی دندان: گاهی از سطح دیده نمی‌شود و عفونت را به عمق می‌رساند.
- درمان ریشه ناموفق یا عفونت عودکرده: ممکن است ضایعه‌ای مزمن و کم‌درد بسازد.
- بیماری پیشرفته لثه: پاکت عمیق و جرم زیر لثه امکان تجمع باکتری را افزایش می‌دهد.
- گیرکردن جسم خارجی: پوسته خوراکی یا آسیب ابزار بین‌دندانی ممکن است التهاب موضعی ایجاد کند.
- دندان عقل نیمه‌رویش‌یافته: بافت اطراف آن مستعد تجمع مواد غذایی و التهاب است.
- ضایعات غیرعفونی: بعضی کیست‌ها و برجستگی‌های خوش‌خیم شبیه جوش دیده می‌شوند و نیازمند تشخیص جداگانه‌اند.
نشانه‌های همراه جوش چرکی روی لثه چیست؟
برآمدگی ممکن است نرم یا سفت، حساس یا بدون درد باشد. ترشح چرک، مزه بد، بوی ناخوشایند دهان، درد هنگام جویدن، حساسیت دندان، قرمزی، تورم و احساس بلندشدن دندان از نشانه‌های محتمل‌اند. اگر عفونت راه خروج پیدا کند، اندازه جوش و شدت درد ممکن است موقتاً کم شود و دوباره برگردد.
محل جوش همیشه دندان عامل را دقیق نشان نمی‌دهد. مسیر تخلیه می‌تواند از بافت‌ها عبور کند و در نقطه‌ای دورتر ظاهر شود. در معاینه کامل دندانپزشکی، دندان‌ها، لثه و بافت نرم با هم ارزیابی می‌شوند.
چرا ترکاندن آبسه لثه خطرناک است؟
فشار دادن جوش شاید مقدار کمی چرک خارج کند، اما منبع عفونت را از داخل کانال ریشه یا پاکت لثه حذف نمی‌کند. دستکاری با انگشت، سوزن یا جسم تیز می‌تواند بافت را زخمی کند، باکتری بیشتری وارد محل کند، خونریزی ایجاد کند و مسیر انتشار عفونت را تغییر دهد. تخلیه حرفه‌ای نیز تنها یکی از مراحل درمان است و باید در محیط کنترل‌شده همراه با حذف علت انجام شود.
آسپرین، الکل، سیر، مواد سفیدکننده یا ترکیبات سوزاننده را روی لثه نگذارید. این مواد می‌توانند سوختگی شیمیایی ایجاد کنند و تشخیص را به تأخیر بیندازند. آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده از نسخه قبلی نیز درمان مناسب محسوب نمی‌شود.
دندانپزشک چگونه منشأ جوش چرکی را پیدا می‌کند؟
شرح حال با زمان شروع، درد قبلی، ترشح، درمان‌های گذشته و تغییر اندازه ضایعه آغاز می‌شود. دندانپزشک پوسیدگی، ترک، ترمیم‌ها، رنگ دندان، تورم، مسیر احتمالی تخلیه، عمق پاکت و لقی را بررسی می‌کند. تست سرما یا آزمون‌های دیگر پالپ مشخص می‌کنند عصب دندان پاسخ طبیعی دارد یا خیر.
تصویربرداری دندان می‌تواند پوسیدگی پنهان، وضعیت ریشه و الگوی تحلیل استخوان را نشان دهد. تصویر به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد و باید با معاینه تفسیر شود. گاهی دندانپزشک مسیر فیستول را با روش بالینی مناسب دنبال می‌کند تا دندان عامل مشخص شود.
درمان جوش چرکی روی لثه چگونه انجام می‌شود؟
درمان به منشأ عفونت وابسته است. اگر پالپ و کانال ریشه عامل باشند و دندان قابلیت نگهداری داشته باشد، درمان ریشه و عصب‌کشی یا در دندان درمان‌شده، ارزیابی درمان مجدد مطرح می‌شود. اگر مشکل از پاکت لثه شروع شده باشد، تخلیه کنترل‌شده، پاک‌سازی زیر لثه و درمان بیماری پریودنتال انجام می‌شود.
در مواردی که دندان ترک غیرقابل‌ترمیم دارد یا حمایت استخوانی کافی نیست، دندانپزشک گزینه خارج‌کردن دندان را بررسی می‌کند. تصمیم پس از ارزیابی امکان حفظ دندان گرفته می‌شود. گاهی نیز نمونه‌برداری از برجستگی لازم است؛ به‌ویژه وقتی ضایعه با درمان دندانی سازگار نیست یا باقی می‌ماند.
آیا آنتی‌بیوتیک لازم است؟
نه برای همه بیماران. راهنمای انجمن دندانپزشکی آمریکا بر درمان قطعی دندان و تخلیه در بسیاری از عفونت‌های موضعی تأکید دارد. دندانپزشک در صورت تب، بی‌حالی، گسترش تورم، درگیری سیستمیک یا شرایط ویژه پزشکی درباره آنتی‌بیوتیک تصمیم می‌گیرد. دارو جای درمان منبع عفونت را نمی‌گیرد.
تا زمان مراجعه چه کارهایی ایمن‌تر است؟
- ضایعه را فشار ندهید و با زبان یا انگشت تحریک نکنید.
- دهان را با مسواک نرم و حرکت ملایم تمیز نگه دارید.
- پس از غذا دهان را با آب ولرم بشویید؛ آب نمک ولرم ممکن است ناراحتی را کمتر کند، اما درمان نیست.
- غذای نرم انتخاب کنید و روی سمت دردناک نجوید.
- از غذای بسیار داغ، سرد یا تند که محل را تحریک می‌کند دوری کنید.
- اگر منع پزشکی ندارید، مسکن بدون نسخه را فقط مطابق برچسب یا توصیه پزشک مصرف کنید.
- زمان شروع، تغییر اندازه، ترشح و وجود تب یا تورم را یادداشت کنید.
چه زمانی وضعیت فوری یا اورژانسی است؟
وجود جوش چرکی نیازمند تماس سریع با دندانپزشک است. اگر تورم صورت، زیر فک یا گردن رو به افزایش است؛ تب، لرز، ضعف یا گیجی دارید؛ بازکردن دهان سخت شده؛ یا درد و تورم سریع بدتر می‌شوند، همان روز ارزیابی شوید. دشواری تنفس، بلع یا صحبت‌کردن، تورم کف دهان یا اطراف چشم و تغییر دید از علائم اورژانسی‌اند و نباید منتظر نوبت معمول ماند.
آیا جوش چرکی روی لثه بدون درد هم مهم است؟
بله. فیستول مزمن می‌تواند فشار عفونت را تخلیه کند و در نتیجه درد کم باشد. خاموش‌شدن درد حتی ممکن است پس از ازبین‌رفتن پاسخ عصب رخ دهد. بنابراین نبود درد شدید دلیل بی‌خطر بودن یا بهبود عفونت نیست. ضایعه‌ای که باقی می‌ماند، عود می‌کند، خونریزی غیرعادی دارد یا ظاهرش تغییر می‌کند نیز باید بررسی شود.
پرسش‌های متداول
آیا جوش چرکی روی لثه خودبه‌خود خوب می‌شود؟
ممکن است تخلیه شود و موقتاً کوچک شود، اما علت عفونی معمولاً باقی می‌ماند. معاینه برای یافتن دندان یا پاکت عامل لازم است.
اگر جوش لثه ترکید چه کار کنیم؟
چرک را نبلعید، دهان را به‌آرامی با آب ولرم بشویید و محل را دستکاری نکنید. کاهش درد را نشانه درمان ندانید و برای ارزیابی سریع اقدام کنید.
آیا هر جوش روی لثه آبسه است؟
خیر. ضایعات تحریکی، کیست‌ها و برجستگی‌های دیگر می‌توانند شبیه جوش باشند. تشخیص به معاینه و گاهی تصویر یا نمونه‌برداری نیاز دارد.
آیا جوش لثه همیشه به عصب‌کشی نیاز دارد؟
خیر. عصب‌کشی زمانی مطرح است که منشأ عفونت پالپ و کانال ریشه باشد. آبسه پریودنتال یا ضایعه غیرعفونی درمان دیگری دارد.
جوش لثه در کودک را می‌توان صبر کرد؟
خیر. عفونت دندان شیری یا دائمی باید زود ارزیابی شود. درمان بر اساس سن، دندان عامل و وضعیت رویش انتخاب می‌شود و دستکاری در خانه مناسب نیست.
جمع‌بندی و اقدام بعدی
جوش چرکی روی لثه می‌تواند خروجی عفونت ریشه، آبسه لثه یا ضایعه‌ای با ظاهر مشابه باشد. فشار دادن و ترکاندن آبسه علت را حذف نمی‌کند و ممکن است آسیب بیشتری ایجاد کند. تشخیص درست با معاینه دندان و لثه، تست پالپ و در صورت نیاز رادیوگرافی انجام می‌شود. برای بررسی برآمدگی، ترشح یا درد از طریق تماس با کلینیک دندانپزشکی برگ وقت ارزیابی بگیرید؛ در اختلال تنفس یا بلع و تورم رو به گسترش، به اورژانس مراجعه کنید.
