بازسازی استخوان لثه روشی برای برگرداندن بخشی از بافت‌های نگهدارنده دندان است که بر اثر پریودنتیت آسیب دیده‌اند. این درمان با پیوند استخوان برای آماده‌سازی محل ایمپلنت یکسان نیست؛ هدف آن حفظ دندان طبیعی و بازسازی اتصال اطراف ریشه است. بااین‌حال، هر نوع تحلیل استخوانی قابل بازسازی نیست و انتخاب بیمار باید پس از کنترل التهاب و بررسی دقیق شکل نقص انجام شود.
بیماری لثه چگونه استخوان اطراف دندان را از بین می‌برد؟
پلاک میکروبی در حاشیه و زیر لثه، پاسخ التهابی بدن را فعال می‌کند. اگر التهاب به پریودنتیت برسد، رباط پریودنتال و استخوان آلوئول اطراف ریشه به‌تدریج تخریب می‌شوند. نتیجه می‌تواند پاکت عمیق، خونریزی، عقب‌رفتگی لثه، جابه‌جایی یا لق‌شدن دندان باشد.
میزان تحلیل فقط با نگاه‌کردن به لثه مشخص نمی‌شود. دندانپزشک عمق پاکت و سطح اتصال را اندازه می‌گیرد و تصاویر رادیوگرافی را بررسی می‌کند. در صورت نیاز می‌توانید ابتدا برای معاینه کامل دندانپزشکی مراجعه کنید.
آیا استخوان ازدست‌رفته دوباره ساخته می‌شود؟
بدن توان ترمیم دارد، اما بازسازی واقعی پریودنتال به معنای تشکیل دوباره استخوان، رباط پریودنتال و اتصال ریشه است. این نتیجه در همه نواحی رخ نمی‌دهد. گاهی درمان فقط التهاب را متوقف می‌کند و باعث پایداری وضعیت می‌شود؛ گاهی نیز در یک نقص عمودی مناسب، امکان بهبود قابل توجه حمایت بافتی وجود دارد.
بنابراین عکس «قبل و بعد» به‌تنهایی تضمین‌کننده بازسازی کامل نیست. معاینه، اندازه‌گیری سطح اتصال و مقایسه تصاویر استاندارد در پیگیری، تصویر دقیق‌تری از پاسخ درمان می‌دهند.
چه زمانی جراحی احیاکننده لثه مطرح می‌شود؟
طبق راهنمای بالینی فدراسیون پریودنتولوژی اروپا، جراحی پس از درمان اولیه و ارزیابی مجدد مطرح می‌شود. اگر پاکت عمیق همراه با نقص داخل‌استخوانی باقی مانده باشد، متخصص می‌تواند درمان بازسازی‌کننده را بررسی کند. جراحی جایگزین کنترل پلاک یا پاک‌سازی زیر لثه نیست.
- التهاب و جرم زیر لثه ابتدا تا حد امکان کنترل شده‌اند؛
- پاکت باقیمانده و نقص استخوانی در معاینه و رادیوگرافی تأیید شده است؛
- شکل نقص امکان حفظ لخته و ماده بازسازی را فراهم می‌کند؛
- دندان از نظر ترک ریشه، پوسیدگی و درمان ریشه قابل نگهداری است؛
- بیمار می‌تواند بهداشت دقیق و مراجعات نگهدارنده را ادامه دهد؛
- عوامل خطر مانند دخانیات یا دیابت بررسی و مدیریت شده‌اند.
کدام نقص‌های استخوانی برای بازسازی مناسب‌ترند؟
شکل نقص اهمیت زیادی دارد. نقص عمودی یا داخل‌استخوانی که دیواره‌های بیشتری در اطراف خود دارد، معمولاً محیط بسته‌تری برای تثبیت لخته و مواد بازسازی فراهم می‌کند. در مقابل، تحلیل افقی گسترده یا بعضی درگیری‌های شدید ناحیه میان ریشه‌ها پیش‌بینی‌پذیری کمتری دارند.
عمق و زاویه نقص، تعداد دیواره‌های باقیمانده، محل دندان، ضخامت بافت نرم و امکان بسته‌شدن فلپ همگی مهم‌اند. هیچ‌کدام از این معیارها را نمی‌توان فقط از روی عکس عمومی دهان تعیین کرد.
چه افرادی گزینه مناسبی نیستند؟
اگر پلاک و خونریزی کنترل نشده باشد، انجام جراحی نتیجه پایداری ایجاد نمی‌کند. مصرف دخانیات، دیابت کنترل‌نشده، رعایت ضعیف بهداشت و غیبت از جلسات نگهداری نیز می‌توانند ترمیم را مختل کنند. همچنین دندانی با ترک عمودی ریشه یا تخریب غیرقابل ترمیم، الزاماً با بازسازی استخوان قابل حفظ نیست.
گاهی هدف منطقی‌تر، جراحی دسترسی برای پاک‌سازی یا کنترل بیماری بدون انتظار بازسازی است. در موارد دیگر، پیش‌آگهی دندان آن‌قدر نامناسب است که باید گزینه‌های جایگزین بررسی شوند.
تشخیص و طراحی درمان چگونه انجام می‌شود؟
پروبینگ پریودنتال
عمق پاکت، خونریزی، تحلیل لثه، سطح اتصال و درگیری میان ریشه‌ها ثبت می‌شوند. این نقشه نشان می‌دهد بیماری کجا فعال است و کدام ناحیه پس از درمان اولیه هنوز مشکل دارد.
تصویربرداری و ارزیابی دندان
رادیوگرافی مقدار و الگوی استخوان باقیمانده را نشان می‌دهد. وضعیت پالپ، درمان ریشه، پوسیدگی، تماس‌های جویدن و حرکت دندان نیز بررسی می‌شوند. گاهی برای شناخت بهتر ساختار سه‌بعدی، تصویربرداری تکمیلی با اندیکاسیون مشخص لازم است.
بررسی عوامل عمومی
سابقه پزشکی، داروها، وضعیت قند خون، مصرف دخانیات و توانایی رعایت مراقبت‌های خانگی در تصمیم‌گیری اثر دارند. طرح درمان باید برای همان بیمار تنظیم شود، نه بر اساس یک روش ثابت.
جراحی بازسازی استخوان لثه چگونه انجام می‌شود؟
پس از بی‌حسی موضعی، فلپ ظریفی کنار زده می‌شود تا جراح به ریشه و نقص دسترسی داشته باشد. بافت التهابی و رسوبات باقیمانده برداشته می‌شوند و سطح ریشه پاک‌سازی می‌شود. سپس بر اساس شکل نقص، ماده یا روش بازسازی انتخاب و فلپ بدون کشش در جای مناسب بخیه می‌شود.
برای آشنایی با مسیر کلی خدمات جراحی می‌توانید صفحه جراحی لثه را ببینید. نوع ماده و تکنیک تنها پس از معاینه تعیین می‌شود.
در جراحی احیاکننده از چه موادی استفاده می‌شود؟
مواد پیوندی استخوان
مواد پیوندی می‌توانند از منابع مختلف تهیه شوند یا ساختار مصنوعی داشته باشند. نقش آن‌ها بسته به نوع ماده، فراهم‌کردن داربست یا کمک به روند تشکیل بافت جدید است. انتخاب ماده به نقص و شرایط بیمار وابسته است.
بازسازی هدایت‌شده با غشا
در بازسازی هدایت‌شده بافت، غشا مانعی موقت ایجاد می‌کند تا سلول‌های مناسب فرصت بیشتری برای بازسازی اطراف ریشه داشته باشند. غشا ممکن است جذب‌شونده یا غیرجذب‌شونده باشد و انتخاب آن به طرح جراحی بستگی دارد.
پروتئین‌ها و عوامل زیستی
در بعضی موارد از فرآورده‌های زیستی مانند مشتقات ماتریکس مینا استفاده می‌شود. این مواد برای همه بیماران ضروری نیستند و باید بر اساس شواهد و ویژگی نقص انتخاب شوند.
تفاوت جراحی احیاکننده با جراحی فلپ چیست؟
در جراحی فلپ دسترسی، هدف اصلی دید و پاک‌سازی بهتر ریشه و کاهش محیط مناسب برای باکتری‌هاست. در جراحی احیاکننده، علاوه بر دسترسی و پاک‌سازی، تلاش می‌شود با استفاده از طراحی فلپ و مواد مناسب، بافت نگهدارنده جدید تشکیل شود. هر جراحی بازسازی‌کننده شامل دسترسی فلپ است، اما هر جراحی فلپ الزاماً بازسازی‌کننده نیست.
محدودیت‌ها و عوارض احتمالی چیست؟
درد، تورم، خونریزی محدود، حساسیت و عقب‌رفتگی لثه ممکن است رخ دهند. بازشدن زخم، عفونت، نمایان‌شدن غشا یا پاسخ ناکافی نیز از احتمال‌های درمان هستند. حتی با اجرای دقیق، نتیجه کامل تضمین نمی‌شود؛ زیرا شکل نقص، زیست‌شناسی ترمیم و همکاری بیمار اثر دارند.
جراحی نباید تنها برای «پرکردن فضای خالی در عکس» انجام شود. هدف باید بهبود سلامت، کاهش پاکت، افزایش قابلیت تمیزکردن و حفظ دندان در یک برنامه نگهداری بلندمدت باشد.
مراقبت‌های بعد از جراحی
دستورهای جراح درباره دارو، رژیم غذایی، تمیزکردن ناحیه و زمان مراجعه باید دقیق رعایت شوند. ناحیه جراحی نباید دست‌کاری شود و روش مسواک‌زدن اطراف آن طبق آموزش تیم درمان تغییر می‌کند. مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا دهان‌شویه مناسب نیست.
پس از ترمیم اولیه، برنامه جرم‌گیری و پاک‌سازی حرفه‌ای و نگهداری پریودنتال بر اساس خطر فردی تنظیم می‌شود. کنترل پلاک روزانه بخش جدایی‌ناپذیر درمان است.
نتیجه درمان چگونه ارزیابی می‌شود؟
کاهش خونریزی، کم‌شدن عمق پاکت، ثبات سطح اتصال و امکان تمیزکردن بهتر از معیارهای بالینی‌اند. تصاویر رادیوگرافی استاندارد می‌توانند تغییرات استخوان را در پیگیری نشان دهند. ارزیابی زودهنگام یا مقایسه تصاویر غیرهمسان ممکن است گمراه‌کننده باشد.
پرسش‌های متداول
آیا بازسازی استخوان لثه همان پیوند استخوان ایمپلنت است؟
خیر. بازسازی پریودنتال برای حمایت از دندان طبیعی انجام می‌شود؛ پیوند استخوان ایمپلنت معمولاً به آماده‌سازی یا حفظ محل کاشت مربوط است.
آیا همه تحلیل‌های استخوانی با جراحی برمی‌گردند؟
خیر. نقص‌های داخل‌استخوانی انتخاب‌شده مناسب‌ترند و تحلیل افقی گسترده معمولاً پاسخ متفاوتی دارد.
آیا ابتدا باید جرم‌گیری عمیق انجام شود؟
در اغلب طرح‌های درمانی، کنترل پلاک و درمان غیرجراحی پیش از تصمیم درباره جراحی انجام می‌شود و سپس پاسخ بافت ارزیابی می‌گردد.
آیا دندان لق پس از بازسازی سفت می‌شود؟
ممکن است با کاهش التهاب و بهبود حمایت، حرکت کمتر شود؛ اما نتیجه به مقدار استخوان باقیمانده و عوامل دیگر وابسته است و تضمین یکسانی وجود ندارد.
آیا سیگار بر نتیجه درمان اثر دارد؟
بله. دخانیات ترمیم بافت و نتیجه درمان پریودنتال را مختل می‌کند و باید پیش از جراحی درباره آن برنامه‌ریزی شود.
چه زمانی باید فوری مراجعه کرد؟
تورم رو به افزایش، تب، ترشح چرک، خونریزی کنترل‌نشده یا درد شدید نیازمند تماس سریع با دندانپزشک است.
جمع‌بندی
بازسازی استخوان لثه زمانی منطقی است که بیماری ابتدا کنترل شده، دندان قابل نگهداری باشد و نقص استخوانی ویژگی‌های مناسب داشته باشد. انتخاب تکنیک بر اساس پروبینگ، رادیوگرافی، شکل نقص و عوامل عمومی انجام می‌شود. برای ارزیابی اختصاصی می‌توانید از طریق تماس با کلینیک دندانپزشکی برگ وقت معاینه بگیرید.
منابع پزشکی: راهنمای بیماری لثه NIDCR، آکادمی پریودنتولوژی آمریکا و راهنمای بالینی EFP.
