آبسه لثه تجمع موضعی چرک در بافت لثه است و معمولاً با تورم، درد هنگام فشار یا جویدن و طعم ناخوشایند همراه می‌شود. این مشکل با آبسه‌ای که از عفونت عصب و نوک ریشه دندان آغاز می‌شود یکسان نیست. هر دو نوع به ارزیابی سریع دندانپزشکی نیاز دارند؛ زیرا تخلیه خودبه‌خودی یا کاهش درد به معنی برطرف‌شدن علت عفونت نیست.
آبسه لثه چیست؟
آبسه به حفره‌ای حاوی چرک گفته می‌شود که در پاسخ به عفونت ایجاد شده است. وقتی این تجمع در دیواره لثه یا کنار یک پاکت پریودنتال شکل بگیرد، آبسه پریودنتال یا آبسه لثه نامیده می‌شود. بسته‌شدن مسیر خروج یک پاکت عمیق، باقی‌ماندن جرم زیر لثه، گیرکردن جسم خارجی یا تشدید بیماری لثه می‌تواند زمینه را فراهم کند.
نوع دیگری به نام آبسه ژنژیوال فقط بافت سطحی لثه را درگیر می‌کند و گاهی پس از ورود پوسته غذا یا جسم خارجی ایجاد می‌شود. تشخیص دقیق نوع آبسه مهم است؛ چون درمان باید منشأ عفونت را هدف قرار دهد.
تفاوت آبسه لثه با آبسه دندان چیست؟
اصطلاح «آبسه دندان» اغلب برای آبسه پری‌آپیکال به کار می‌رود. این عفونت از پالپ یا عصب دندان شروع می‌شود و به بافت اطراف نوک ریشه می‌رسد. پوسیدگی عمیق، ترک یا ضربه می‌تواند راه ورود میکروب‌ها به پالپ باشد.
در مقابل، آبسه پریودنتال از بافت‌های نگهدارنده کنار ریشه و پاکت لثه آغاز می‌شود. ممکن است پالپ دندان در ابتدا زنده باشد. به همین دلیل، انجام عصب‌کشی بدون تشخیص منشأ مشکل لزوماً آبسه لثه را درمان نمی‌کند.
| ویژگی | آبسه لثه | آبسه انتهای ریشه |
|---|---|---|
| محل شروع | پاکت و بافت نگهدارنده کنار ریشه | پالپ دندان و نوک ریشه |
| زمینه شایع | بیماری لثه، انسداد پاکت یا جسم خارجی | پوسیدگی عمیق، ترک یا آسیب پالپ |
| یافته مهم | پاکت عمیق، تورم کنار لثه و احتمال لقی | اختلال پاسخ پالپ و ضایعه اطراف نوک ریشه |
| درمان علت | تخلیه و درمان پریودنتال | درمان ریشه یا تصمیم ترمیمی مناسب |
گاهی هر دو منشأ هم‌زمان وجود دارند. بنابراین تشخیص فقط بر اساس محل درد یا ظاهر تورم قابل‌اعتماد نیست.
علائم آبسه لثه
- برآمدگی یا تورم قرمز و دردناک روی لثه؛
- درد ضربان‌دار یا حساسیت هنگام جویدن؛
- ترشح چرک، بوی بد یا مزه ناخوشایند؛
- حساس‌شدن دندان به لمس یا احساس بلندتر بودن آن؛
- لقی یا جابه‌جایی دندان در بیماری پیشرفته؛
- تورم موضعی لثه یا گاهی صورت؛
- تب، بی‌حالی یا تورم غدد در عفونت منتشر.
آبسه همیشه درد شدید ندارد. اگر چرک راه خروج پیدا کند، فشار و درد ممکن است کمتر شود؛ بااین‌حال عفونت و علت زمینه‌ای باقی می‌مانند.
چه عواملی خطر آبسه پریودنتال را بیشتر می‌کنند؟
بیماری لثه درمان‌نشده مهم‌ترین زمینه است. پاکت عمیق فضایی برای تجمع پلاک و جرم ایجاد می‌کند. بسته‌شدن دهانه پاکت، گیرکردن مواد غذایی، آسیب هنگام استفاده نادرست از ابزار بین‌دندانی و بعضی اقدامات دندانپزشکی نیز می‌توانند در موارد خاص نقش داشته باشند.
مصرف دخانیات، دیابت کنترل‌نشده و ضعف ایمنی می‌توانند پاسخ بدن به عفونت را تغییر دهند. این اطلاعات باید هنگام معاینه در اختیار دندانپزشک قرار گیرند.
تشخیص آبسه لثه چگونه انجام می‌شود؟
معاینه لثه و پاکت پریودنتال
دندانپزشک محل تورم، مسیر احتمالی خروج چرک، عمق پاکت، خونریزی، جرم زیر لثه و لقی دندان را بررسی می‌کند. فشار خودسرانه روی تورم توصیه نمی‌شود؛ زیرا می‌تواند بافت را تحریک کند یا عفونت را گسترش دهد.
بررسی پالپ و دندان
پاسخ دندان به آزمون‌های پالپ، حساسیت به ضربه، پوسیدگی، ترک و وضعیت ترمیم‌ها بررسی می‌شود. این مرحله به تفکیک منشأ لثه‌ای از منشأ پالپی کمک می‌کند.
تصویربرداری دندان
رادیوگرافی می‌تواند الگوی تحلیل استخوان کنار ریشه یا ضایعه اطراف نوک ریشه را نشان دهد. بااین‌حال، تصویر باید همراه با یافته‌های بالینی تفسیر شود. برای شروع ارزیابی می‌توانید صفحه معاینه کامل دندانپزشکی را ببینید.
آبسه لثه چگونه درمان می‌شود؟
هدف درمان، تخلیه عفونت و حذف علت است. بسته به محل و شدت، دندانپزشک ممکن است مسیر پاکت را باز کند یا برش کوچکی برای تخلیه انجام دهد. سپس جرم، پلاک، جسم خارجی و بافت‌های آلوده از ناحیه برداشته می‌شوند.
اگر بیماری لثه زمینه اصلی باشد، جرم‌گیری و پاک‌سازی حرفه‌ای و گاهی درمان‌های پریودنتال تکمیلی لازم می‌شود. در موارد انتخاب‌شده، پس از کنترل فاز حاد، جراحی لثه برای دسترسی یا اصلاح پاکت بررسی می‌شود.
اگر منشأ عفونت پالپ دندان باشد، درمان ریشه یا تصمیم دیگری برای حفظ یا خارج‌کردن دندان مطرح است. صفحه درمان ریشه و عصب‌کشی اطلاعات عمومی این مسیر را توضیح می‌دهد.
آیا آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی کافی است؟
خیر. در بسیاری از آبسه‌های موضعی، درمان اصلی تخلیه و حذف علت است. آنتی‌بیوتیک جای پاک‌سازی، درمان ریشه یا تخلیه را نمی‌گیرد. دندانپزشک در صورت انتشار عفونت، علائم عمومی یا شرایط خاص بیمار درباره نیاز به دارو تصمیم می‌گیرد. مصرف باقی‌مانده نسخه قبلی یا داروی دیگران می‌تواند تشخیص را به تأخیر بیندازد و خطر عوارض دارویی و مقاومت میکروبی ایجاد کند.
در خانه چه کارهایی ممنوع است؟
- آبسه را با سوزن یا ابزار تیز سوراخ نکنید.
- تورم را فشار ندهید و مواد محرک روی لثه نگذارید.
- آنتی‌بیوتیک یا مسکن را خودسرانه مصرف یا زیاد نکنید.
- مراجعه را به امید ترکیدن آبسه عقب نیندازید.
- گرمای مستقیم و شدید روی صورت قرار ندهید.
تا زمان مراجعه، دهان را به‌آرامی تمیز نگه دارید، غذای نرم انتخاب کنید و از جویدن روی ناحیه دردناک بپرهیزید. این اقدامات درمان محسوب نمی‌شوند.
چه علائمی مراجعه فوری یا اورژانسی می‌خواهند؟
وجود آبسه خود نیازمند تماس سریع با دندانپزشک است. اگر هر یک از نشانه‌های زیر ایجاد شد، ارزیابی اورژانسی ضروری است:
- دشواری تنفس، بلع یا صحبت‌کردن؛
- تورم کف دهان، زیر فک یا گردن؛
- تورم رو به گسترش صورت یا اطراف چشم؛
- ناتوانی قابل‌توجه در بازکردن دهان؛
- تب، لرز، بی‌حالی شدید یا گیجی؛
- بدترشدن سریع درد و تورم؛
- نشانه‌های واکنش حساسیتی به دارو.
چگونه از عود آبسه لثه پیشگیری کنیم؟
کنترل روزانه پلاک با مسواک و ابزار مناسب بین‌دندانی، مراجعات منظم، درمان پاکت‌های پریودنتال و کنترل عوامل خطر اهمیت دارند. اگر دیابت دارید، کنترل آن را با پزشک پیگیری کنید. قطع دخانیات نیز به سلامت لثه و پاسخ بهتر به درمان کمک می‌کند.
پرسش‌های متداول
آیا آبسه لثه خودبه‌خود خوب می‌شود؟
خیر. حتی اگر تخلیه شود و درد کم شود، منشأ عفونت ممکن است باقی بماند و دوباره فعال شود.
آیا آبسه لثه همیشه با دندان‌درد همراه است؟
نه. ممکن است درد بیشتر در لثه احساس شود یا پس از تخلیه موقتاً کاهش یابد. نبود دندان‌درد شدید، عفونت را رد نمی‌کند.
آیا آبسه لثه مسری است؟
خود آبسه مانند سرماخوردگی منتقل نمی‌شود؛ اما باکتری‌های دهان می‌توانند میان افراد جابه‌جا شوند. رعایت بهداشت و ندادن وسایل شخصی دهان اهمیت دارد.
فرق جوش لثه با آبسه چیست؟
برآمدگی شبیه جوش ممکن است مسیر خروج عفونت مزمن باشد. تشخیص ظاهر آن در خانه ممکن نیست و باید منشأ لثه‌ای یا دندانی بررسی شود.
آیا برای آبسه لثه عصب‌کشی لازم است؟
فقط اگر منشأ پالپی نیز وجود داشته باشد. در آبسه صرفاً پریودنتال، درمان ریشه مشکل اصلی را برطرف نمی‌کند.
بعد از تخلیه آبسه چه پیگیری‌ای لازم است؟
دندانپزشک بهبود تورم، عمق پاکت، وضعیت پالپ و پاسخ به درمان را بررسی می‌کند و برای درمان علت زمینه‌ای برنامه می‌دهد.
جمع‌بندی
آبسه لثه عفونتی موضعی در بافت کنار دندان است، درحالی‌که آبسه دندان اغلب از پالپ و نوک ریشه آغاز می‌شود. تشخیص تفاوت آن‌ها به معاینه، پروبینگ، آزمون پالپ و رادیوگرافی وابسته است. تخلیه خودبه‌خودی یا آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی درمان کامل نیست. برای ارزیابی تورم یا درد می‌توانید از طریق تماس با کلینیک دندانپزشکی برگ وقت فوری درخواست کنید.
منابع پزشکی: راهنمای آبسه دندانی NHS، مرور آبسه پریودنتال کلینیک کلیولند و راهنمای انجمن دندانپزشکی آمریکا درباره آنتی‌بیوتیک.
